DSC00219

De diversiteit van energie

13/03/2013

Verslag van VWN-excursie naar GESP/ de Energy Academy bij de RUG in Groningen, dinsdag 5 maar 2013

Het werd de warmste 5 maart ooit gemeten, en zelfs in Groningen (waar de temperaturen nogal eens achterblijven) zou het een warme dag worden. Een mooie dag voor een excursie naar de Energy Academy in Groningen, waar een handjevol VWN’ers alles te weten kon komen over energie en alles daaromheen. In één van de vele universiteitsgebouwen op de Zernike-campus werden we ontvangen door onderzoekers, studenten en coördinatoren van, ja, van wat eigenlijk? GESP? De Energy Academy? Wat voor organisaties is dit eigenlijk? Vakgroepen van de universiteit, een nieuwe faculteit? Zelfs als Groninger en redelijk ingewijd in de structuur van de RUG snapte ik ook niet echt precies hoe die organisatorische structuur eruit ziet. Gelukkig kon hoogleraar Harro Meijer, voorzitter van GESP, hier meer over vertellen.

GESP is de afkorting van het Groninger Energy and Sustainibility Program, een interfacultaire organistatie van meerdere onderzoeksgroepen van bijna alle faculteiten van de universiteit. De totale diversiteit zou voorbij komen die dag. De Energy Academy is een samenwerkingsverband tussen de RUG, de Hanzehogeschool, het bedrijfsleven en de overheid. Anne Beaulieu, project manager van GESP, vertelt mij later op de dag dat die structuur met opzet zo gekozen is, en anders wil zijn dan de klassieke universitaire structuur. De universiteit van de 21e eeuw doet steeds meer dan alleen onderzoek en onderwijs, en met de Energy Academy willen de initiatiefnemers dat ook, maar dan allemaal op het vlak van energie.

P1000262

Presentatie van Ryan Chiecchi van de FOM Focus Group Groningen

Dat energie belangrijk is licht Meijer nog eens toe: hij rekent voor dat er wereldwijd altijd, iedere seconde, 2.4 kW per hoofd van de bevolking aan energie beschikbaar is. Die energie komt uit allerlei bronnen: van windenergie tot kernenergie. Al je bekijkt hoeveel energie een mens op een werkdag (8 uur) kan produceren, zou ieder hoofd van de bevolking altijd 75 energieslaven voor zich moeten hebben werken, en zouden er per 24 uur 225 energieslaven per persoon nodig zijn. Gelukkig zijn er dus die al energiebronnen. Meijer introduceert een aantal initiatieven op het gebied van energie. Zoals Energy Sense, een project van de Energy Academy waarbij van 10.000 huishoudens in Noord-Nederland 5 jaar lang al het energiegebruik gevolgd gaat worden. Ook is er een actieve interfacultaire studentenorganisatie, de Energy Academy Club, die over de hele breedte van de Energy Academy activiteiten zoals lezingen voor studenten van verschillende opleidingen organiseert.

Tijd voor de inhoud. Als eerste komt hoogleraar Distributed Information Systems Marco Aiello aan het woord, die vertelt over Smart Grids, over hoe slimme ICT-systemen als digitale energiemeters kunnen helpen met energiebesparing. Zij doen onderzoek naar hoe energie van de energienetten in jouw huis terecht komt. Eén van zijn promovendi licht toe hoe zij de Green Mind Award, een duurzaamheidswedstrijd van de universiteit, hebben gewonnen. Ze mogen nu hun winnende plan om één van de universiteitsgebouwen energiezuiniger te maken  de komende jaren gaan waarmaken.

Van de ICT switchen we naar de legale kant van energie. Niet dat ik daar ooit bij had stilgestaan, maar van wie is die wind op zee nou eigenlijk? En mag iedereen zomaar een windmolen neerzetten? Hoogleraar Energierecht Martha Roggenkamp vertelt over territoriale wateren, het gebied van 12 zeemijl uit de kust dat nog behoort bij een land, en wat voor wetgeving daarbij hoort. Ook het trekken van electriciteitskabels onder zee is aan strenge wetgeving gebonden, die, zoals terecht wordt opgemerkt vanuit de zaal, de ontwikkelingen op het gebied van duurzame energie eigenlijk alleen maar in de weg staat. Een oplossing is helaas niet zo simpel.

IMAG0750

 

Een kijkje in de cleanrooms 

Na een korte wandeling naar een nieuw gebouw is het tijd voor wéér iets heel anders, namelijk de chemische processen van de omzetting van zonlicht naar energie. Ryan Chiechi, van de groep van zonnecelprof Kees Hummelen (oftewel de FOM Focus Group Groningen), vertelt kort over de ontwikkelingen op het gebied van zonnecellen. Het principe bestond al in 1986, in midden jaren ’90 kwamen de eerste toepassingen. We krijgen een snelle rondleiding op het lab door een promovendus, waar we de cleanrooms slechts op een afstand mogen bekijken, we de nano-kaasschaaf voor materialen te zien krijgen, en horen over een soort moleculaire spaghetti-met-ballen-structuur waar zonnecellen op gebaseerd zijn.

Ik krijg er honger van, en gelukkig is het dan tijd voor een zonovergoten lunch op het terras van de Bernouilliborg. De eerste presentatie na de pauze is van promovendus Tjardo Scholten van de groep van Claudio Persis, hoogleraar Smart Manufacturing Sytems. Hij vertelt over Flexiheat: flexibele warmte, en hoe je met restwarmte, het dynamisch prijzen van energie en energieopslag het energiegebruik van huishoudens kunt beïnvloeden.

P1000276

Zonovergoten lunch

Energie is ook psychologie, zo vertelt hoogleraar Linda Steg ons hierna. Zeker energietransitie: want hoe krijg je mensen zo ver dat ze duurzame (en dus betere) beslissingen maken over energie? Mensen willen niet zomaar duurzame energie opgelegd krijgen, maar graag de controle houden over hún energiekeuze. Daar moeten aanbieders van energie rekening mee houden, en er niet vanuit gaan dan mensen vanzelf een keuze maken die duurzamer, dus beter, is. Hier heeft zij onderzoek naar gedaan, en ze laat een paar pakkende voorbeelden zien.

En natuurlijk komt ook CO2-opslag aan bod. Dat dit niet alleen een kwesite is van transport en opslag, blijkt uit de driedelige presentatie over dit ondewerp. Hoogleraar geo-energie Rien Herber, vertelt over de chemie van opslag en hoe dit veranderingen in de bodem teweeg kan brengen, hoogleraar Harro Meijer legt uit hoe je eventuele lekken in CO2-opslag zou kunnen ontdekken door ook zuurstofconcentraties te meten en Martha Roggenkamp  vertelt over wederom complexe wetgeving rondom die CO2-opslag.

Als laatste zijn mijn collega’s René Fransen en Renkse de Jonge van ScienceLinX, het science center van de faculteit Wis-en-Natuurwetenschappen, aan het woord. ScienceLinX verzorgt een deel van de programmering van de jaarlijkse Nacht van Kunst en Wetenschap, die dit jaar geheel in het teken van energie staat. Voor deze Nacht is het HumEnergy project gestart, waarbij kunstenaars en andere belangstellenden werden opgeroepen plannen te bedenken om energie van festivalbezoekers op te wekken. Een aantal plannen worden gepresenteerd, zoals een schommel waarmee je energie kunt opwekken, die uitgewerkt gaan worden om in juni écht te gebruiken tijdens het festival waar zo’n 15.000 bezoekers worden verwacht.

Het avondprogramma in het Groninger Museum moest ik helaas overslaan, maar het was een dag waarop goed duidelijk werd hóe breed energie is. Met meer dan tien verschillende sprekers, van psychologie tot moleculaire chemie, van de energiewetten tot slimme ICT-systemen, was het een interessante dag. Ik denk dat we nog veel gaan horen van de Energy Academy.

Voor een kunstzinnig kijkje in de breedte van energie-onderzoek in Groningen kan ik de Nacht van Kunst en Wetenschap op 1 juni aanstaande sterk aanraden.

Door Eva Teuling

Tags:

Leave a Comment